تحول بزرگ فوتبال در ۵۰ سال

این روزها در جریان بازی های جام جهانی 2026 بحث فوتبال داغ است، ستاره های با تجربه و مسن تری مثل مسی، مودریچ، رونالدو و کوین دی بروین همچنان در چمن می درخشند و امید اصلی تیم هایشان هستند و البته به احتمال زیاد این آخرین حضور آنها در جام جهانی خواهد بود.

یک نکته را نباید فراموش کنیم و آن اینکه فوتبال حرفه ای در سال ها و دهه های اخیر شاهد یک انقلاب بیولوژیکی و تاکتیکی بوده است و شاید بتوان آغاز این تحول را دو لحظه تاریخی در فینال جام جهانی دانست:

اولین لحظه گل زیبای کارلوس آلبرتو در فینال جام جهانی 1970 است که در 30 ثانیه و با 8 پاس متوالی به ثمر رساند. لحظه دوم گل آنخل دی ماریا در فینال جام جهانی 2022 است، جایی که آرژانتین تنها در 12 ثانیه حرکت تیمی مشابهی را انجام داد. دکتر اورلاندو لایتانو، استاد دانشگاه فلوریدا و متخصص فیزیولوژی ورزشی، معتقد است که همان حرکت جمعی که منجر به گلزنی کارلوس آلبرتو در سال 1970 شد، می تواند به راحتی در دنیای مدرن فوتبال امروز محدود شود و او معتقد است که تفاوت اصلی بین بازیکنان آن دوره و امروز در استعداد ذاتی آنها نیست، بلکه در استعداد ذاتی و آمادگی جسمانی آنها نهفته است.

رشد فیزیکی: ظهور بازیکنان قد بلندتر و لاغرتر

از دهه 1970 تا 2020، محققان دانشگاه ولورهمپتون انگلیس داده های هزاران بازیکن در لیگ برتر انگلیس را بررسی کردند، جایی که تغییرات قابل توجهی در بدن بازیکنان مشاهده شد. بر اساس این داده ها، بازیکنان فوتبال در دهه های اخیر قد بلندتر و لاغرتر شده اند. به طور دقیق تر، میانگین قد بازیکنان بین سال های 1973 تا 2013 بیش از 4 سانتی متر افزایش یافته است.

البته محققان مشاهده کرده‌اند که بازیکنان حرفه‌ای که در لیگ‌های بزرگ کار می‌کنند، علاوه بر قد، به تدریج به سمت «اکتومورف‌ها» یا بدن‌های کشیده و لاغر گرایش پیدا می‌کنند که با استفاده از «شاخص پندرال متقابل» (RPI) به اثبات رسیده است. (شاخصی که رابطه بین قد و وزن را با تاکید بر لاغری می سنجد).

پروفسور آلن نویل، یکی از نویسندگان این مطالعه، معتقد است که تغییر در کیفیت استادیوم ها عامل کلیدی در این پیشرفت بوده است. یعنی در دهه 1970 زمین های چمن در زمستان پر از گل بود و بازی روی آن ها سخت بود. به همین دلیل، بازیکنان برای حفظ تعادل و عملکرد بهتر، توده عضلانی بیشتر و بدن سنگین‌تری داشتند. اما به تدریج، با بهبود کیفیت چمن و زهکشی زمین، بازیکنان سبک‌تر می‌توانستند انرژی خود را بدون گیر کردن در گل و لای روی زمین برای مدت طولانی‌تری صرف دویدن کنند.

سرعت انفجار: نبرد برای هر سانتی متر

این روزها فوتبال مدرن به میدان جنگ برای هر سانتی متر زمین تبدیل شده است. این رقابت وحشیانه بازیکنان را مجبور کرده است که سریعتر و قوی تر از قبل باشند. در حالی که در دهه های 1970 و 1980 به ندرت مشاهده می شد که بازیکنان هنگام دویدن روی چمن به سرعت 30 کیلومتر در ساعت می رسیدند، در جام جهانی 2022 حداقل 10 بازیکن سرعت بیش از 35 کیلومتر در ساعت را ثبت کردند.

این فقط در مورد سرعت آنی نیست. اما تعداد دفعاتی که این سرعت را در طول 90 دقیقه تکرار می کنید نیز مهم است. پروفسور ینس بنگسبو از دانشگاه کپنهاگ توضیح داد که مهاجمان در قرن گذشته می‌توانستند بخش بزرگی از بازی را طی کنند و تنها با چند حرکت انفجاری، با دویدن سریع، سرنوشت بازی را تغییر دهند، اما این سبک بازی دیگر وجود ندارد. داده های یوفا از یورو 2024 نشان می دهد که بازیکنان به طور متوسط ​​12 بار در هر مسابقه با سرعت 25 کیلومتر در ساعت یا بیشتر می دوند. این سرعت تکرار بستگی به نقش بازیکن در تشکیل تیمش دارد. هافبک ها و مدافعان میانی به طور متوسط ​​8 بازی قدرتی، مهاجمان 12 و مدافعان کناری 14 بار در هر مسابقه شروع می کنند.

این افزایش سرعت عمدتا به دلیل تاکتیک های پرس بالا است. تیم ها هماهنگ می شوند و به سرعت سعی می کنند توپ را از حریف پس بگیرند تا از بازی آنها جلوگیری کنند. از دیدگاه پروفسور بنگسبو، امروزه در فوتبال، ریکاوری (توانایی بدن برای بازیابی سریع انرژی برای تکرار این فشارهای تاکتیکی) بیش از هر چیز دیگری مهم است. جالب اینجاست که اگرچه شدت مسابقه بیشتر شد، اما مسافت کلی بازیکنان افزایش چندانی نداشت. اگرچه میانگین مسافت طی شده در دهه 1990 به اوج خود یعنی 11.4 کیلومتر رسید، اما در جام جهانی 2022 این عدد به 10.6 کیلومتر کاهش یافت که نشان دهنده تغییر ماهیت دویدن از “دوی مداوم” به “داخل های سریع و پراکنده” است.

استرس کار و بحران آسیب

این سطح از شدت بازی باعث می شود بدن بازیکنان با چالش های زیادی روبرو شود. اگرچه تعداد مسابقات در سطح باشگاهی برای اکثر تیم‌ها ثابت است، بازیکنان سطح بالایی که در مسابقات ملی و بین‌المللی شرکت می‌کنند، مسابقات زیادی را در طول سال انجام می‌دهند. به عنوان مثال، ویرجیل فن دایک، ستاره باتجربه هلندی، در فصل قبل از شروع جام جهانی 65 بازی انجام داد. به همین دلیل است که FIFPro هشدار داده است که انتظارات از بازیکنان به بالاترین سطح رسیده است و باید قوانین سخت گیرانه تری برای استراحت و ریکاوری برای محافظت از سلامت آنها وضع شود.

نتایج مطالعه 2023 یوفا حاکی از افزایش نگران‌کننده آسیب‌های همسترینگ در هشت فصل گذشته بود و در بیشتر موارد، این آسیب‌ها هنگام دویدن یا استارت‌های سریع رخ می‌دادند. اگرچه این مطالعه به طور مستقیم علت این اتفاقات را بیان نمی کند، نویسندگان بر این باورند که شدت بالای بازی های مدرن و برنامه فشرده مسابقات از عوامل اصلی این بحران هستند. دکتر لایتانو گفت: “بازیکنان امروز تا حد حداکثر توانایی خود کار می کنند و بدون زمان بهبودی مناسب، بدن آنها از بین می رود.”

علم در خدمت طول عمر ورزشی است

علیرغم فشارهای فیزیکی، اخبار امیدوارکننده ای وجود دارد. پیشرفت های علمی در تغذیه، تمرین و ریکاوری باعث افزایش زندگی حرفه ای بازیکنان شده است. میانگین سنی تیم های حاضر در لیگ قهرمانان اروپا در سال 1992، 24.9 سال بود و این رقم در جام جهانی 2018 به 26.5 سال رسید و جام جهانی 2022 با میانگین سنی بازیکنان 27.9 سال یکی از قدیمی ترین تورنمنت های تاریخ بود.

اکنون بازیکنان زیادی با سن بالای 35 سال را در ترکیب تیم های مختلف می بینیم در حالی که تنها 7 بازیکن بالای 35 سال در جام جهانی 1990 حضور داشتند. این تعداد در جام جهانی 2022 به 41 بازیکن رسید و در جام جهانی 2026 طبق لیست رسمی فیفا، 72 بازیکن بالای 35 سال و 8 بازیکن بالای 40 سال حضور دارند که از مجموع تمام دوره های قبلی جام جهانی بیشتر است.

دکتر لایتانو توضیح داد که بازیکنانی که از بدن خود مراقبت می کنند و از پروتکل های تمرینی و ریکاوری مناسب پیروی می کنند، اکنون نسبت به هر زمان دیگری در تاریخ شانس بیشتری برای ادامه بازی در بالاترین سطوح فوتبال دارند.