روایت عطش در کهن‌ترین تکیه‌ تهران

در دل بازار پر جنب و جوش تجریش، جایی که بوی میوه های تازه به شلوغی خریداران پیوند خورده است، آرامشی تاریخی حاکم است. ستون بزرگ تجریش، این یادگار 230 ساله از دوران قاجار که در جوار حرم مطهر امام زاده صالح (علیه السلام) قرار دارد، این روزها با آغاز ماه محرم الحرام، لباس عزا و دیوارهای کهن آن بار دیگر نوای نوحه و روایت های کهن را به تن می کند.

تکیه تجریش که به «تکیت بیزر» و «تکیت بالا» نیز معروف است در سال ۱۱۷۶ هجری قمری (حدود ۲۳۰ سال پیش) توسط ساکنان روستای باستانی تجریش ساخته شد. این بنا که در سال 1382 به ثبت آثار ملی ایران رسیده است دارای معماری منحصر به فردی است. طبقه دوم با 22 پنجره مشرف به حیاط مرکزی، اتاق زنانه است و در طبقه پایین، سکوی مستطیل شکلی که زمانی محل میوه فروشی بود، اکنون به تخت ترحیم تبدیل شده است تا اجرای آیینی مردانی را که دور آن می چرخند، به تصویر بکشد.

آنچه این آسایشگاه را از سایر مکان های مشابه متمایز می کند، ادامه سنت های اصیل آن است. بر خلاف بسیاری از مجالس امروزی، طبل، سنج و صداهای عجیب در این مهمانخانه جایی ندارد و عزاداری به صورت کاملا سنتی انجام می شود. بازار الکسبیه چند روز مانده به آغاز ماه محرم الحرام غرفه های خود را که محل فروش میوه و تره بار در طول سال است خالی می کند و با نصب پرچم ها و کتیبه های مشکی این فضای تجاری را به حسینیه ای تمام عیار تبدیل می کند تا ارادت خود را به سرور و سالار شهیدان (علیه السلام) نشان دهد. به گفته آنها رزق یکساله این روزها از برکت همین مجالس تامین می شود.

تاسوعای امروز؛ رمان عطش

در میان تمام تعزیه هایی که در دهه اول محرم اجرا می شود، تعزیه حضرت عباس علیه السلام از جایگاه ویژه و حزن انگیزی برخوردار است. در این روزها و شب ها فضای آسایشگاه مملو از هوایی است که بوی چوب کهنه و بوی لباس سیاه می دهد. زمانی که شمر قاری شروع به خواندن رج می کند و عالم دشت کربلا حضرت عباس علیه السلام وارد صحنه می شود، مخاطب خود را در فضای آتشین عاشورا می بیند.

در این تلاوت بر اساس قدیمی ترین متون میرزای کاشانی، اوج مصیبت، لحظه رسیدن حضرت عباس علیه السلام به فرات است و پس از تشنگی شدید، به خیانت آب اشاره می کند و پس از پر شدن مشک، در راه بازگشت به خیمه ها، با دستان بریده به شهادت می رسد. در آن لحظات، صدای ناله «ای عباس» از حیاط تکیه تا پنجره‌های طبقه بالا که زنان از آنجا به تماشا می‌نشینند، فضای سقف شیروانی تکیه را مملو از نغمه‌های حزن انگیز و نداهای شهادت می‌کند. گویی سقف شیروانی، تنها عنصر باقی مانده از معماری باستانی تکه پس از سیل سال 1966 نیز بر این فاجعه می گریست.

مراسم عزاداری باستانی همه ساله در تجریش برگزار می شود. یکی از این آداب، دسته نخل است که همه ساله در صبح نهم نخلی توسط هیئت تکیه تدارک دیده می شود و صبح روز عاشورا در میدان تکیه برپا می شود و ظهر روز عاشورا با فریاد یا محمد در ظهر روز عاشورا پس از عزاداری و ضرب سینه نوبت به نوبت درخت می رسد. سال هاست که آیینی باستانی در دو بخش بالا و پایین تجریش برگزار می شود. چرخش نخل ها در ظهر روز عاشورا. دو فرزند از خانواده سادات نیز بر نخل می نشینند و مراسم عزاداری با شعارهای «یا حماده» و «یا حسین کشته شد» ادامه دارد. اذان می خوانند و نوحه و مرثیه باستانی می خوانند. همه ساله در شب نهم اهالی آسایشگاه سفلی برای دلجویی از میهمانان آسایشگاه علیا می آیند و اهالی آسایشگاه علیا در شب عاشورا به زیارت خود باز می گردند و در آسایشگاه سفلی مراسم ترحیم برگزار می کنند.

آسایشگاه تجریش توسط اهالی شهر قدیمی تجریش تأسیس شده و هنوز هم محل ملاقات اهالی است. این آسایشگاه حاوی وقف نامه است و تاریخچه آسایشگاه بزرگ به دوران قاجار برمی گردد. در دهه 60 سیل تجریش آسیب جدی به برج مرتفع وارد کرد و با تلاش اهالی محله تجریش این برج تاریخی بازسازی شد.